FRÉTTIR

Skammt er stórra högga á milli hjá Unni Birnu Karlsdóttur og Sögufélagi.  Skömmu eftir að ljóst varð um tilnefningu Öræfahjarðarinnar: Sögu hreindýra á Íslandi til Íslensku bókmenntaverðlaunanna var tilkynnt að hún ætti einnig möguleika á að fá Fjöruverðlaunin – bókmenntaverðlauna kvenna árið 2020.

Þann 3. desember var tilkynnt við skemmtilega athöfn í Borgarbókasafninu í Grófinni hverjar þær níu bækur væru sem tilnefndar eru að þessu sinni til Fjöruverðlaunanna. Öræfahjörðin er þar á meðal.

Fjöruverðlaunin eru veitt árlega fyrir fagurbókmenntir, fræðibækur og rit almenns eðlis og barna- og unglingabækur. Með verðlaununum á að auka kynningu á ritverkum kvenna og hvetja konur í rithöfundastétt til dáða. Þau voru veitt í fyrsta sinn árið 2007 og á hverju ári þaðan í frá.

Í rökstuðningi sínum um tilnefningu Öræfahjarðarinnar segir dómnefnd, sem skipuð var Dalrúnu J. Eygerðardóttur, Sóleyju Björk Guðmundsdóttur og Þórunni Blöndal, í rökstuðningi sínum að hér sé á ferð „ … ítarleg umhverfissagnfræðileg rannsókn á sögu sambýlis Íslendinga og tignarlegra hreindýra runnum frá Finnmörku; huldudýrum hálendisins. Lífshættir íslenskra hreindýra hafa verið sveipaðir ákveðinni dulúð, enda megin búsvæði þeirra fjarri mannabyggðum.“

Dómnefndin segir einnig að Unnur Birna Karlsdóttir geri „ … lesandanum kleift að upplifa sögu hreindýranna, með lýsandi texta og ljósmyndum, sem í senn dýpka frásögnina og færa okkur nær heimi hreindýranna.“

Á fullveldisdaginn sjálfan 1. desember var tilkynnt hvaða höfundar og verk hlytu tilnefningar til Íslensku bókmenntaverðlaunanna árið 2019. Öræfahjörð Unnar Birnu Karlsdóttur var þar á meðal!

Athöfnin sem var hátíðleg og nokkuð fjölmenn fór fram að Kjarvalsstöðum. Nú er tilnefnt í þremur flokkum; í flokki fræðirita og bóka almenns efnis, í flokki barna- og ungmennabóka og í flokki fagurbókmennta.

Það er Félag íslenskra bókaútgefenda sem veitir Íslensku bókmenntaverðlaunin árlega í lok janúar. Bækur Sögufélags hafa iðulega verið tilnefndar í flokki fræðirita undanfarin ár. Skemmst er að minnast bóka Steinunnar Kristjánsdóttur um Leitina að klaustrunum og Vilhelms Vilhelmssonar Sjálfstætt fólk sem báðar voru tilnefndar árið 2017.

Að þessu sinni hlaut bókin glæsilega, Öræfahjörðin eftir Unni Birnu Karlsdóttur, tilnefningu ásamt fjórum öðrum ritum.  Í dómnefnd sátu Knútur Hafsteinsson, formaður, Árni Sigurðsson og Kolbrún Elfa Sigurðardóttir.

Í þessari viðamiklu bók er rakin saga hreindýra á Íslandi frá upphafi til okkar daga. Meðal svo ótalmargs annars eru sagðar sögur af harðri lífsbaráttu á hreindýraslóðum, æsilegum veiðiferðum og misjöfnum tilraunum til hreindýrabúskapar. Hún er nú fáanleg á öndvegisverði á vefsíðu Sögufélags.

nóvember 2019

Glatt var á hjalla og notaleg stemming í Gunnarshúsi á fjölmennu höfundakvöldi Sögufélags miðvikudagskvöldið 20. nóvember. Kynnir kvöldsins, Brynhildur Ingvarsdóttir framkvæmdastjóri félagsins, reið á vaðið þegar hún sagði frá starfi félagsins á árinu, meðal annars í kynningar- og ímyndarmálum og greindi frá því að nýlega hefðu orðið til 102 (misalvarlegar) tillögur að nýju slagorði Sögufélags, sem uppskáru gleðihlátur og afar jákvæð viðbrögð: Sögufélag – vettvangur gærdagsins.

Annar ritstjóra tímaritsins Sögu, Kristín Svava Tómasdóttir kynnti haustheftið sem nú er komið út, glóðvolgt úr prentsmiðjunni. Hún sló á létta strengi líkt og Brynhildur og færði gestum m.a. hugmyndir að bráðsmellnum slagorðum fyrir Borgarsögusafn. Það var þó utan dagskrár, tímaritið Saga með glæsilegri kápumynd af málverki Ásgríms Jónsonar af Eyjafjallajökli var til umræðu.

Saga er sem endranær stútfull af áhugaverðu efni af ýmsu tagi en að þessu sinni kynnti Þorsteinn Vilhjálmsson greinina „Kaupstaðarsótt og freyjufár. Orðræða um kynheilbrigði og kynsjúkdóma í Reykjavík 1886–1940“. Sárasótt, skuggalega vertshúsið White Star og Hádegisblaðið komu m.a. við sögu í máli hans.

Að því loknu fjallaði Vilhelmína Jónsdóttir um grein sína „„Ný gömul hús“. Um aðdráttarafl og fortíðleika í nýjum miðbæ á Selfossi.“ Grein Vilhelmínu vekur án efa athygli enda margir áhugasamir um húsagerðarlist og nærumhverfi sitt og fyrirhuguð uppbygging nýja miðbæjarins á Selfossi hefur verið um margt umdeild.

Margrét Gunnarsdóttir steig að því búnu í pontu með níðþungt fjórða bindi Landsnefndarinnar fyrri undir handleggnum. Rauðir miðar stungust víða út úr bókinni og greinilegt að Margrét hafði kynnt sér efnið vel. Spjall hennar við ritstjórana tvo, Hrefnu Róbertsdóttur og Jóhönnu Þ. Guðmundsdóttur var enda mjög upplýsandi og skemmtilegt fyrir gesti.

Í þessu fjórða bindi verksins eru birt bréf til Landsnefndarinnar frá háembættismönnum landsins, þ. á m. Skúla Magnússyni. Í spjallinu kom fram að mögulega hefði komið til greina að skipta þriðja og fjórða bindi í þrennt en torvelt getur reynst að átta sig á umfangi bóka af þessu tagi fyrirfram og því er fjórða bindið jafn mikið að vöxtum og raun ber vitni.

Að loknu kaffihléi settist Örn Hrafnkelsson niður með Guðmundi Jónssyni en þeir spjölluðu um Nýtt Helgakver: Rit til heiðurs Helga Skúla Kjartanssyni sjötugum 1. febrúar. Þeir ræddu meðal annars um kúnstina að halda afmælisriti leyndu fyrir afmælisbarninu sjálfu og vandkvæði þess að samræma ritreglur ólíkra fræðimanna í vönduðu riti sem þessu. Efni bókarinnar er enda margvíslegt en í henni eru 20 greinar um sögu og bókmenntir miðalda, samfélag og náttúru, skáld og lærdómsmenn og menntun og stjórnmál.

Örn og Guðmundur rómuðu Helga Skúla mjög, sem einstakan fræðimenn og fyrir ósérhlífni sína, elju og greiðvikni við samferðafólk sitt. Enda kvað að minnsta kosti einn höfunda hafa staðið frammi fyrir því að hafa ekki getað leitað til hans um yfirlestur líkt og venja hans mun hafa verið.

Rúsínan í pylsuendanum voru samræður Sumarliða Ísleifssonar og Unnar Birnu Karlsdóttur um glæsilega bók þeirrar síðarnefndu Öræfahjörðina: Sögu hreindýra á Íslandi. Bókin er heildstæð hugmyndasaga sem fjallar um hreindýrin sjálf og um viðhorf landsmanna til þeirra.

Líkt og hjá öðrum þeim sem á undan töluðu var gleðin og léttleikinn í fyrirrúmi – en fræðilegar áherslur jafnframt skammt undan.  Þau ræddu vítt og breitt um þetta glæsilega rit, sögu hreindýranna og stórkarlalegar veiðisögur og sögur um veiðiþjófnað bar jafnvel á góma – þótt ekki væri farið mjög djúpt í það viðkvæma efni.

Fyrstu hreindýrunum var ætlað að verða Íslendingum lífsbjörg á erfiðum tímum á seinni hluta 18. aldar, en í máli Unnar Birnu kom fram að skipulagið í kringum þau hafi ekki endilega verið með besta móti til að byrja með. Sömuleiðis hafi einhverjir talið það fyrir neðan virðingu menntaðs ræktunarsamfélags að taka við dýrum sem hirðingjar að jafnaði annast.  Sumarliði hafði á orði að það gleddi hann að skrælingjar væru nefndir í Öræfahjörðinni og Unnur Birna hvatti gesti til að lesa bókina.

Nýjustu bækur Sögufélags voru einmitt til sölu á frábæru tilboði þetta kvöld og gengu margir gestir út í nóvemberkvöldið, saddir og sælir með gleðibros á vörum og áritaða bók undir handleggnum.

Þrjár nýjar fræðibækur og tvö bindi af tímaritinu Sögu komu út hjá Sögufélagi á árinu og verður útgáfan kynnt með léttu spjalli á höfundakvöldi í Gunnarshúsi, Dyngjuvegi 8, miðvikudaginn 20. nóvember kl. 19:30-21:30.

Vaskur hópur viðmælenda mun ræða við höfunda og ritstjóra bókanna og spyrja þá spjörunum úr. Léttar veitingar og bækur seldar á tilboðsverði.

Kvöldið hefst með kynningu Kristínar Svövu Tómasdóttur á hausthefti Sögu auk þess sem tveir af greinarhöfundum munu segja frá sínu framlagi í tímaritinu. Þorsteinn Vilhjálmsson kynnir greinina „Kaupstaðarsótt og freyjufár. Orðræða um kynheilbrigði og kynsjúkdóma í Reykjavík 1886–1940“ og Vilhelmína Jónsdóttir segir frá sinni grein „„Ný gömul hús“. Um aðdráttarafl og

fortíðleika í nýjum miðbæ á Selfossi.“

Að því loknu mun Margrét Gunnarsdóttir kynna fjórða bindi Landsnefndarinnar fyrri og spjalla við ritstjórana tvo, Hrefnu Róbertsdóttur og Jóhönnu Þ. Guðmundsdóttur. Landsnefndin fyrri ferðaðist um Ísland árin 1770-1771 og safnaði upplýsingum um land og þjóð. Skjöl hennar gefa því einstæða innsýn í íslenskt samfélag á þeim tíma. Árið 2016 réðist Þjóðskjalasafn Íslands í útgáfu skjalanna í samstarfi við Ríkisskjalasafn Danmerkur og Sögufélag og er mikill fengur að þessari heimildaútgáfu. Í fjórða bindi verksins eru birt bréf til Landsnefndarinnar frá háembættismönnum landsins.

Eftir stutt hlé mun Örn Hrafnkelsson kynna Nýtt Helgakver: Rit til heiðurs Helga Skúla Kjartanssyni sjötugum 1. febrúar og ræða við einn af höfundum. Ritið hefur að geyma 20 greinar um sögu og bókmenntir miðalda, samfélag og náttúru, skáld og lærdómsmenn og menntun og stjórnmál. Höfundar eru flestir fylgdarmenn Helga Skúla í fræðasamfélaginu, auk þess sem forseti Íslands Guðni Th. Jóhannesson ritar ávarp til afmælisbarnsins.

Síðast en ekki síst mun Sumarliði Ísleifsson kynna Öræfahjörðina: Sögu hreindýra á Íslandi og taka höfundinn, Unni Birnu Karlsdóttur, tali. Fyrstu hreindýrin voru flutt til Íslands frá Finnmörku í Noregi árið 1771 og var þeim ætlað að verða Íslendingum lífsbjörg á erfiðum tímum. Í Öræfahjörðinni er sögð saga hreindýra á Íslandi frá seinni hluta átjándu aldar til dagsins í dag. Bókin er heildstæð hugmyndasaga sem fjallar jafnt um hreindýrin sjálf sem viðhorf landsmanna til þeirra.

Bækur ársins eru fjölbreyttar að efni og má búast við skemmtilegum umræðum og notalegri stemningu eins og jafnan á viðburðum Sögufélags. Höfundakvöldið er hluti af höfundakvöldaröð Rithöfundasambandsins þar sem rithöfundar kynna nýútkomnar bækur fram að jólum.

Allir velkomnir, fræðimenn jafnt sem aðrir áhugamenn um sögu.

Nú á dögunum barst Sögufélagi skemmtileg gjöf: safn tímaritsins Sögu 1949-1996 innbundið í fallegt leðurband.

Safnið kemur úr dánarbúi Aðalsteins Davíðssonar íslenskufræðings (1938-2019). Aðalsteinn var m.a. lektor í íslensku við Háskólann í Helsinki, íslenskukennari í MS, málfarsráðunautur Ríkisútvarpsins og vann við þýðingar.

Aðalsteinn og kona hans, Bergljót Gyða Helgadóttir, lögðu mikla ást við bókband og bókasöfnun. Helst bundu þau inn tímarit og greinasöfn og var Saga þar á meðal.

Þegar Saga kom út fyrst fengu allir áskrifendur lausar arkir sem svo voru bundnar inn á nokkurra ára fresti. Í dag fá langflestir Sögu innbundna, en þó eru enn þá nokkrir sem fá Sögu til sín í lausum örkum og binda sjálfir inn.

Sögufélag þakkar aðstandendum Aðalsteins kærlega fyrir þessa gjöf sem ber ræktarsemi félaga við tímaritið Sögu fagurt vitni.

Tímamót urðu í rekstri Sögufélags nú á dögunum þegar framkvæmdastjóri í fullu starfi var ráðinn til félagsins frá 1. nóvember næstkomandi.

Brynhildur Ingvarsdóttir sagnfræðingur er nýr framkvæmdastjóri félagsins. Hún hefur áður starfað sem sviðstjóri miðlunarsviðs Þjóðminjasafns Íslands, framkvæmdastjóri hjá nýsköpunarfyrirtækjunum Marinox ehf. og ASA ehf., og markaðsstjóri hjá ORF líftækni. Brynhildur er með BA próf í sagnfræði frá Háskóla Íslands og MA próf í fjölmiðlafræði frá Emerson College í Boston. Hún hefur mikið unnið að verkefna- og sýningarstjórn, ritstjórn og birt greinar um söguleg efni. Þá hefur hún á starfsferli sínum einnig unnið að nýsköpunar- og frumkvöðlaverkefnum. Brynhildur hefur setið í stjórn Sögufélags síðan 2016 og síðustu mánuði tekið að sér tímabundin störf fyrir félagið. Stjórn Sögufélags býður hana hjartanlega velkomna til starfa fyrir Sögufélag.

Eldri Fréttir