Skip to content
Höfundur

Unnur Birna Karlsdóttir

Útgefandi

Sögufélag

Útgáfuár

2019

ISBN

978-9935-466-21-1

Blaðsíðufjöldi

283 bls

Tegund

16.-18. öld, 19.-21. öld, Atvinnusaga, Sagnfræði

Ritstjóri

Kristín Svava Tómasdóttir

Öræfahjörðin: Saga hreindýra á Íslandi

Unnur Birna Karlsdóttir

8.400kr. 7.140kr.

Þau reika um öræfi Austurlands, hornprúð, tignarleg og kvik á fæti, og horfin út í buskann í einni andrá hverjum sem vill koma nærri þeim. Hjá sumum vekja þau lotningu og aðdáun – hjá öðrum veiðihvöt. Hreindýrin á Íslandi hafa kveikt ólíkar tilfinningar í brjóstum landsmanna frá því þau voru fyrst flutt hingað til lands á seinni hluta 18. aldar.

Þeim var ætlað að verða Íslendingum lífsbjörg á erfiðum tímum. Það leið þó ekki á löngu þar til bændur fóru að amast við hreindýrunum og komust þá upp á lag með að veiða þau. Margir höfðu efasemdir um framtíð hreindýra á Íslandi og töldu réttast að veiða þau hvar og hvenær sem til þeirra næðist. Undir lok 19. aldar var aftur á móti farið að ljá máls á nauðsyn þess að friða þau og vernda fyrir útrýmingu. Á 20. öld skiptu stjórnvöld sér í vaxandi mæli af fjölgun, útbreiðslu og nýtingu hreindýrastofnsins á Íslandi – svo mjög að sumum þótti sem þau væru ekki lengur sannkölluð börn öræfanna heldur hreindýrahjörð ríkisins.

Í þessari viðamiklu bók er rakin saga hreindýra á Íslandi frá upphafi til okkar daga. Sagðar eru sögur af harðri lífsbaráttu á hreindýraslóðum, æsilegum veiðiferðum og misjöfnum tilraunum til hreindýrabúskapar. Ekki má gleyma hreindýrunum sem áður gengu í Þingeyjarsýslu, á Reykjanesskaga og í Fljótshlíð en eru nú horfin af sjónarsviðinu.

Unnur Birna Karlsdóttir (f. 1964) lauk doktorsprófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 2010. Hún hefur sent frá sér ýmis fræðirit og fræðigreinar um samband manna og náttúru á Íslandi. Rannsóknin á sögu hreindýra á Íslandi er stærsta verk hennar á því sviði hingað til. Unnur Birna gegnir stöðu forstöðumanns Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Austurlandi.

Bókina prýðir mikill fjöldi ljósmynda.

Formáli

Inngangur

  1. Villt hreindýr og tamin
    1. Lífshættir og útbreiðsla hreindýra
    2. Hreindýrastofninn á Íslandi
  2. Hreindýr til bjargræðis á Íslandi
    1. Hvatt til innflutnings hreindýra
    2. Hreindýrasending til Vestmannaeyja
    3. Hreindýrasending til Hafnarfjarðar
    4. Hreindýrasending í Eyjafjörð
    5. Hreindýr sett á land í Vopnafirði
    6. Fræðsla fyrir Íslendinga um hreindýr
    7. Takmarkaðar hreindýraveiðar leyfðar að ósk bænda
  3. Hreindýramál á 19. öld
    1. Löggjöf um hreindýraveiðar
    2.  Veiðisagnaarfurinn
    3. Haldið á hreindýraveiðar
    4. Viðureignir við veiðidýrin
    5. Tilraunir til að ala hreindýr
    6. Bústofn eða byssufóður
    7. Hvað var vitað um hreindýrin
  4. Stefndi í útdauða hreindýra á Íslandi
    1. Hreindýr alfriðuð
    2. Bollaleggingar um hreindýrabúskap og hreindýrabú ríkisins
    3. Fangaðir til fósturs
    4. Fréttir af ferðum hreindýra
    5. Leiðangur á hreindýraslóðir veldur kaflaskilum
    6. Tarfaveiðarnar
  5. Hreindýrahjörð ríkisins
    1. Hreindýraveiðar leyfðar
    2. Hreindýraveiðar gagnrýndar
    3. Sportveiðimenn vilja komast á hreindýraveiðar
    4. Átti að flytja hreindýr í aðra landshluta?
    5. Kvartað undan ágangi hreindýra
    6. Fréttir af hreindýrafelli
  6. Málefni hreindýra á nýrri öld
    1. Sportveiðikerfi leysir hreppskvótaveiðarnar af hólmi
    2. Virkjað á hreindýraslóðum
    3. Óskir um leyfi til hreindýrahalds
    4. Vöktun, rannsóknir og eftirlit með hreindýrum
  7. Horft yfir sviðið

Höfundur – Unnur Birna Karlsdóttir

Unnur Birna Karlsdóttir (f. 1964) lauk doktorsprófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands árið 2010. Hún hefur sent frá sér ýmis fræðirit og fræðigreinar um samband manna og náttúru á Íslandi. Rannsóknin á sögu hreindýra á Íslandi er stærsta verk hennar á því sviði hingað til.

Unnur Birna er forstöðumaður Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Austurlandi.

Viðtal við Unni Birnu í Morgunútvarpinu á Rás 2

https://www.ruv.is/utvarp/spila/morgunutvarpid/23822?ep=7grqqj&fbclid=IwAR3jRPJ_0rhhfAXJNPgXWC7i1d3Dl138p-QxYl_Qbi6E95MgoGsVPNfdXtA

Viðtal við Unni Birnu í Samfélaginu á Rás 1

https://www.ruv.is/utvarp/spila/samfelagid/23617?ep=7hl5a3&fbclid=IwAR1qSkyZAcCBAZBzXeE5blvIx2gvXudcRstt9Hjs2HBhYbaH4eJoahhDgtQ

https://www.dv.is/pressan/veidipressan/2019/10/23/saga-hreindyra-islandi/?fbclid=IwAR0R8DwYio5Yz_-B4co4FjOm1puAUTmhXfUqdwZC_V65G-qlKMixOmH4lVw

Tilnefnd til Íslensku bókmenntaverðlaunanna 2020

Tilnefnd til Viðurkenningar Hagþenkis 2020

Tilnefnd til Fjöruverðlaunanna 2020

Rökstuðningur dómnefndar: Bókin Öræfahjörðin: Saga hreindýra á Íslandi, eftir Unni Birnu Karlsdóttur, er ítarleg umhverfissagnfræðileg rannsókn á sögu sambýlis Íslendinga og tignarlegra hreindýra runnum frá Finnmörku; huldudýrum hálendisins. Lífshættir íslenskra hreindýra hafa verið sveipaðir ákveðinni dulúð, enda megin búsvæði þeirra fjarri mannabyggðum. Bókin gerir lesandanum fært að fylgja hreindýrunum frá komu þeirra til landsins og áfram í gegnum aldirnar, fram á okkar tíma. Á þeirri söguslóð er farið yfir hreindýraveiðar, lífshætti og útbreiðslu hreindýra, sem og rannsóknir og vöktun á hreindýrum. Höfundur gerir lesandanum kleift að upplifa sögu hreindýranna, með lýsandi texta og ljósmyndum, sem í senn dýpka frásögnina og færa okkur nær heimi hreindýranna.