Magnaðar mannlýsingar Alþingisbókanna lifna við!

febrúar 2019

Á Háskólatorgi HÍ stendur nú yfir sýning á 30 teikningum eftir nemendur á teiknibraut við Myndlistaskólann í Reykjavík. Myndirnar eiga að túlka ásýnd nokkurra af þeim um tvö hundruð burtstroknu og óskilaíslendingum sem er að finna í mannlýsingum Alþingisbóka Íslands(Acta comitiorum generalium Islandiæ) frá 17. og 18. öld.

Hugmyndin að samstarfinu við Myndlistaskólann kviknaði hjá Daníel G. Daníelssyni sagnfræðinema þegar hann fékk það verkefni að finna mannlýsingar í Alþingisbókunum. Mannlýsingarnar voru eins og ljósmyndir þess tíma, oft allítarlegar og til þess hugsaðar hægt væri að bera kennsl á burtstrokið fólk og veita því ærlega ráðningu fyrir uppátækið.

Eyvindi og Höllu, því þjóðþekkta útilegufólki voru gerð rækileg skil. Hann var sagður mikill tóbaksreykingamaður, væri með stærri mönnum, bólugrafinn, toginleitur, hirtinn og hreinlátur, mjúkmáll og þýður í geði. Hún hinsvegar fékk þá lýsingu að vera svipill og ógeðsleg, dökk á brún og brá, lág- og fattvaxin.

Annar þekktur Íslendingur, Jón Hreggviðsson var sagður móeygður, gráfölur í andliti, snarlegur og harðlegur í fasi.

Það er því engin lognmolla í lýsingum og orðfæri í Alþingisbókum Íslands – hafi einhver haldið að réttarskjöl væru þurr og þreytandi texti. Í bókunum, sem eru fáanlegar hjá Sögufélagi, má finna margt forvitnilegt sem varpar skýru ljósi á ólíklegustu kima samfélags aldanna 16.-18.

Þegar sakamenn voru eftirlýstir buðu innviðir og boðleiðir ekki upp á annað en nákvæmar kjarngóðar lýsingar í orðum á útliti sem svo þurftu að berast manna á milli. Í raun holdi klæddir samfélagsmiðlar.

Teikningum myndlistarnemanna er ætlað að vekja þessa Íslendinga af jaðri samfélagsins til lífsins. Með nákvæmum lýsingum Alþingisbókanna á andlitsdráttum, líkamsbyggingu og klæðaburði ásamt hæfileikum listamannanna, tekst það mætavel.

Alþingisbækur Íslands er viðamesta heimildaútgáfa sem Sögufélag hefur ráðist í og geymir gerðabækur Alþingis við Öxará frá 1570–1800.

Yfirrétturinn á Íslandi: Dómar og skjöl 1690-1710 er fyrsta bindið af átta sem áætlað að verði gefin út á næstu árum af Sögufélagi og Þjóðskjalasafni Íslands. Yfirrétturinn er í raun framhald af Alþingisbókum en útgáfan byggir á vinnu fræðimanna á Þjóðskjalasafni Íslands sem safnað hafa saman skjölum sem tengjast yfirréttinum en eru varðveitt víða innanlands og utan.